კუდის რისკი: რას ტოვებს VaR ზღვარს მიღმა
განასხვავეთ ზარალის კვანტილი და უარესი შედეგების სიმძიმე; გამოსცადეთ ორივეს საფუძველში არსებული დაშვებები სტრესულ პირობებში.
ზღვარი მაქსიმუმი არ არის
რისკის ქვეშ მყოფი ღირებულება, ანუ VaR, მოცემული პერიოდისა და ნდობის დონისთვის ზარალის კვანტილს აჯამებს. ერთდღიანი 95%-იანი VaR არის ზღვარი, რომელიც ერთდღიანი ზარალის მოდელირებული განაწილების ზედა კუდს უკავშირდება. ის არ არის მაქსიმალური შესაძლო ზარალი, დაპირებული სტოპის დონე ან მტკიცება, რომ ხვალინდელი ზარალი შეზღუდულია.
მხოლოდ სანდოობის დონე არასრულია. დოლარული რიცხვი პორტფელის ზომაზე, შემადგენლობაზე, შეფასების მეთოდსა და გამოყენებულ განაწილებაზეა დამოკიდებული. ისტორიულმა, პარამეტრულმა და სიმულაციურმა მიდგომებმა განსხვავებული პასუხები შეიძლება მოგვცეს, რადგან განსხვავებულ დაშვებებს იყენებს. ყოველთვის მიუთითეთ ნიშნის წესი: ზოგი სისტემა დადებით ზარალის თანხას აჩვენებს, სხვები — უარყოფითი შემოსავლიანობის ზღვარს.
იკითხეთ, რამდენად მძიმეა უარესი შედეგები
მოსალოდნელი დანაკარგი ყველაზე ცუდი შედეგების შერჩეულ ნაწილში საშუალო ზარალს იკვლევს, დისკრეტული კვანტილის საზღვრის სათანადო გათვალისწინებით. ამდენად, ის აღწერს უკიდურესი ზარალის სიმძიმეს, რომელსაც მარტო კვანტილი შეიძლება ფარავდეს. ორ პორტფელს შეიძლება მსგავსი VaR ჰქონდეს, მაგრამ ამ ზღვარს მიღმა ძალიან განსხვავებული ზარალი.
ეს დამატებითი ინფორმაცია საზომს უშეცდომოს არ ხდის. განაწილების კუდში დაკვირვებები მწირია, ამიტომ შეფასებები შეიძლება არასტაბილური იყოს. მოკლე შერჩევაში შეიძლება მომდევნო კრიზისის მსგავსი შემთხვევა საერთოდ არ იყოს. საბაზრო რისკის მარეგულირებელი ჩარჩოები განსაზღვრულ მოდელებში მოსალოდნელ დანაკარგს იყენებს, მაგრამ სასწავლო გამოთვლა მარეგულირებელი კაპიტალის შეფასება არ არის და ამ ტერმინოლოგიით ავტორიტეტს არ უნდა იძენდეს.
დისკრეტულ განაწილებაში მოსალოდნელი კუდური ზარალი ყოველთვის მხოლოდ VaR-ზე მკაცრად დიდი ზარალების საშუალო არ არის. თუ ზარალი 97%-იანი ალბათობით ნულია, 2%-ით ასია და 1%-ით ათასი, ყველაზე ცუდი 5% ნულოვანი შედეგების ორ პროცენტულ პუნქტსაც მოიცავს. საშუალოა (0,02 × 100 + 0,01 × 1 000) / 0,05 = 240. ზღვარზე არსებული ალბათური მასის აღრიცხვა განსაზღვრების ნაწილია.
ისტორიაში არყოფნა შეუძლებლობას არ ნიშნავს
ისტორიული სიმულაცია მიმდინარე პორტფელს წარსული ცვლილებებით გადააფასებს ან მიახლოებით აფასებს. მისი გამჭვირვალობა სასარგებლოა, თუმცა შერჩევის მიღმა მოვლენებს ავტომატურად ვერ ასახავს. ბერკეტის, სავაჭრო სივრცეების ან თავად ინსტრუმენტების სტრუქტურულმა ცვლილებებმა შეიძლება ნაცნობ ისტორიულ შოკს დღეს განსხვავებული მოქმედება მისცეს.
პარამეტრული მოდელებიც შემოწმებას მოითხოვს. ნორმალურად განაწილებული უკუგების დაშვებამ ზოგი უკიდურესი შედეგი და დამოკიდებულება შეიძლება სათანადოდ ვერ შეაფასოს. ერთდღიანი რისკის დროის კვადრატული ფესვით მასშტაბირება დამოკიდებულებისა და განაწილების შესახებ შემზღუდველ დაშვებებს ეფუძნება; იგი არ არის უნივერსალური წესი არალიკვიდური პოზიციების ან არაწრფივი პროდუქტებისთვის. ერთი მოდელის პორტფელის ობიექტურ თვისებად წარმოჩენის ნაცვლად აჩვენეთ მგრძნობელობა ალტერნატიული დაშვებებისადმი.
კუდური დამოკიდებულება და ლიკვიდობა ერთად უნდა განიხილოთ
უკიდურესი თანამოძრაობა შეიძლება ჩვეულებრივ დღეებზე გაზომილი კორელაციისგან განსხვავდებოდეს. დაფინანსების გამკაცრებისას რამდენიმე თითქოს მადივერსიფიცირებელი პოზიციის ერთდროული გაყიდვა შეიძლება გაძნელდეს. შემდეგ ზარალმა უზრუნველყოფის მოთხოვნები შეიძლება გაზარდოს, რაც გაყიდვებს აიძულებს და ფასზე დამატებით ზეწოლას ქმნის. უკუგების სტატიკურმა განაწილებამ ეს უკუკავშირი შეიძლება გამოტოვოს.
ჩართეთ სპრედის გაფართოების, დაგვიანებული შესრულებისა და მიუწვდომელი ჰეჯების სცენარები. ოფციონებისა და ბერკეტიანი პროდუქტებისთვის პოზიცია ცვალებადი მგრძნობელობებით გადააფასეთ და ერთი მცირე მოძრაობის შეფასება არ განავრცოთ. ოპერაციულმა შეფერხებებმაც შეიძლება მართვადი არახელსაყრელი ფასობრივი მოძრაობა უფრო დიდ რეალიზებულ ზარალად აქციოს. რისკის გაზომვა არასრულია, თუ ყველა უკიდურეს მოვლენაში იდეალურად მოქმედ გამოსვლის პროცესს ვარაუდობს.
რამდენიმე ხედვა გამოიყენეთ და გამონაკლისები შეამოწმეთ
რაოდენობრივ უკიდურესი რისკის საზომებს დაუმატეთ სცენარული ზარალები, კონცენტრაციის ანგარიშები და ფულადი ნაკადის სტრესტესტები. თითოეული სხვადასხვა ასპექტს გამოყოფს. როცა რეალიზებული ზარალი მოდელირებულ VaR ზღვარს სცდება, გამოიკვლიეთ, შეესაბამება თუ არა მოვლენა გადაჭარბების განზრახულ სიხშირეს, სწორად განხორციელდა თუ არა მოდელი და შეიცვალა თუ არა საბაზისო განაწილება.
ხელახალი კალიბრაცია მხოლოდ ბოლო გამონაკლისების გასაქრობად არ გააკეთოთ. წინა პროგნოზები შეინახეთ, რათა მოდელი პატიოსნად შეფასდეს. კუდის რისკის სასარგებლო ანგარიში ხსნის, რა არის ჩართული, რა — არა, რამდენად გაურკვეველია შეფასება და რომელი გადაწყვეტილებები ეფუძნება მას. ხშირად ყველაზე დიდი საფრთხეა მოკლე სტატისტიკის ნებართვად აღქმა, რომ მისი წარმომქმნელი დაშვებები უგულებელვყოთ.
ზღვრის გადაჭარბების სიხშირეც გაზომეთ და ზარალის სიმძიმეც
პროგნოზი და შემოწმების შედეგი ერთსა და იმავე პორტფელს უნდა ზომავდეს. გუშინდელი პოზიციების რისკს პირდაპირ ვერ შევადარებთ შედეგს, რომელიც ახალ გარიგებებსა და თანხის გატანასაც მოიცავს. უცვლელი პოზიციები მოდელს ამოწმებს, რეალური ანგარიში კი მთელ პროცესს. მათი შერევა ზღვრის გადაჭარბების მიზეზს მალავს და გაუმართავ დიაგნოზამდე შეიძლება მიგვიყვანოს.
ზარალის უწყვეტი განაწილების იდეალურად დაკალიბრებულ მოდელში ერთდღიანი 99%-იანი VaR დღეების 1%-ში ირღვევა. 250 დღეზე მოსალოდნელი რაოდენობა 2,5-ია. დამოუკიდებლობისა და უცვლელი ალბათობის შემთხვევაში სულ მცირე ერთი გადაჭარბების შანსია 1 − 0,99²⁵⁰ ≈ 91,9%. ერთი გადაჭარბება მოდელის შეცდომას არ ამტკიცებს; თანაც 2,5 მოსალოდნელი რაოდენობაა და არა შესაძლო ფაქტობრივი დღეების რიცხვი.
ზღვარს ოდნავ გადაცილებული და ათჯერ დიდი ზარალი თითო გადაჭარბებად ითვლება, მაგრამ მათი შედეგები განსხვავებულია. შეამოწმეთ თანხა, გარემო და წინასწარ გაცემული პროგნოზი. მოდელმა შეიძლება სიხშირე სწორად ასახოს, დაფინანსებით გამოწვეული მძიმე ზარალები კი გამოტოვოს. გადაჭარბებების რაოდენობა ზარალის სიღრმისა და ფულის საჭიროების სრულ ანგარიშს ვერ ჩაანაცვლებს.
უფრო მაღალი ნდობის დონე კუდში ნაკლებ დაკვირვებას ტოვებს. ათასი თანაბარწონიანი სცენარის ყველაზე ცუდი პროცენტი ათი შედეგისგან შედგება. ერთის შეცვლამ საშუალო მნიშვნელოვნად შეიძლება გადაანაცვლოს. აჩვენეთ რაოდენობა, წონები და მგრძნობელობა; მეტი ათწილადი ახალ ინფორმაციას არ ქმნის. იშვიათი ზარალის შეფასება მოკლე ისტორიით განსაკუთრებით ფრთხილ განმარტებას მოითხოვს.