Markaziy bank balanslari: «pul bosish» soddalashtirishisiz
Zaxiralar, aktivlar muddati, siyosat stavkalari va balans o‘zgarishlarining noaniq valyuta ta’sirlarini ajrating.
Tranzaksiyadan boshlang
Markaziy bank mamlakat hukumatining obligatsiyasini sotib olsa, aktivlariga qimmatli qog‘oz, majburiyatlariga esa tegishli yozuv, masalan, bank rezervlari qo‘shiladi. Boshqa ishtirokchilar ushlab turgan moliyaviy aktivlar tarkibi o‘zgaradi. Bu uy xo‘jaliklari darhol ko‘proq sarflashi yoki muayyan summa avtomatik ravishda chet el valyutasiga talabga aylanishini anglatmaydi. Buxgalteriya yozuvini iqtisodiy ta’sir mexanizmidan ajrating.
Miqdoriy qat’iylashtirish operatsion tartiblarga muvofiq muddati tugagan aktivlar yoki sotuvlar orqali shu jarayonning bir qismini teskarilaydi. Tezlik, oldindan bilish mumkinligi va aktivlar muhim. Bir necha oy oldin e’lon qilingan qisqarish obligatsiya tugagan paytda kam yangi ma’lumot berishi mumkin. Balans darajasini kutilgan siyosatdagi kutilmagan o‘zgarishdan ajrating.
Obligatsiya sotuvchisi hisobning boshqa tomonini belgilaydi. Bank bo‘lmagan investordan xarid qilinganda odatda uning bankidagi rezervlar va investorning depoziti oshadi. Bank o‘z obligatsiyasini sotsa, aktivdagi qimmatli qog‘oz o‘rnini rezerv egallaydi, ammo mijoz depoziti albatta oshmaydi. Bank rezervlari va aholining depozitlarini bir toifa deb olmang.
Bir nechta kanal turli yo‘nalishda ta’sir qilishi mumkin
Aktiv xaridlari muddat xavfini bozordan chiqarish orqali uzoq muddatli daromadlilikka ta’sir qilishi, mo‘ljallangan siyosat yo‘nalishiga ishora berishi va moliyaviy bozor ishiga ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Valyutaning javobi bu kanallarning xorijdagi o‘zgarishlarga nisbatiga bog‘liq. Pastroq ichki daromadlilik nisbiy jozibani kamaytirishi, bozor ishining yaxshilanishi esa kapital jalb qilishi mumkin. Muayyan kurs o‘zgarishini majburlovchi hisob ayniyati yo‘q.
Tahlil uchun taklif qilingan mexanizmni nomlang. Da’vo qisqa stavka kutishlari, muddat mukofoti, bank likvidligi yoki xatarga moyillik haqidami? Bu kanallar turli dalil talab qiladi. Jami balans grafigini valyuta grafigi yoniga qo‘yish ularni ajrata olmaydi, ayniqsa ikkalasi bir retsessiya, inflyatsiya zarbasi yoki moliyaviy uzilishga javob bersa.
Likvidlik pul-kredit siyosati yo‘nalishi bilan bir xil emas
Zaxiralar miqdori va ularga to‘lanadigan foiz operatsion tizimga tegishli. Katta zaxira taklifi qat’iy ma’muriy stavka bilan birga mavjud bo‘lishi mumkin. Aksincha, kichikroq balans banklar o‘zini moliyalashtira olmaydi degani emas. Taqsimot, ta’minot, to‘lov vaqti va mexanizmlardan foydalanish imkoniyati umumiy miqdorchalik muhim bo‘lishi mumkin.
Universal zaxira chegarasi haqidagi da’volarga ehtiyotkor qarang. Yetarli deb hisoblangan miqdor tartibga solish, banklar afzalligi va to‘lov tizimi xatti-harakatiga qarab o‘zgaradi. Valyuta tadqiqotida kutilmagan moliyalashtirish stressi umumiy aktivlarning oldindan belgilangan haftalik pasayishidan ko‘proq ma’lumot berishi mumkin. Faqat kichikroq e’lon qilingan raqamni emas, tegishli valyutani olish narxi yoki ishonchliligidagi o‘zgarishni izlang.
Nomuvofiq taqqoslashlardan saqlaning
Ikki markaziy bank balansini turli valyuta, hisob toifasi va baholash qoidalarida e’lon qilishi mumkin. Kurs siljishi hech qanday xarid-sotuvsiz xorijiy aktivlarning hisobotdagi milliy qiymatini o‘zgartiradi. Xom jami summalarni taqqoslash har iqtisodiyot va moliyaviy tizim hajmini ham e’tibordan chetda qoldiradi. Hatto YaIMga nisbatan normallashtirish ham muassasalar vositalari bir xil ta’sirga ega ekanini isbotlamaydi.
Har bir kuzatuv uchun xaridlar, muddati tugagan aktivlar, kredit operatsiyalari, qayta baholashdagi o‘zgarishlar va boshqa tuzatishlarni muvofiqlashtiruvchi jadval tuzing. Faqat umumiy summa mavjud bo‘lsa, bu cheklovni ko‘rsating. Inqiroz paytidagi ko‘rinma kengayish uzoq muddatli obligatsiyalar xaridining tiklanishi emas, favqulodda kreditlash bo‘lishi mumkin. Bu harakatlarning maqsadlari ham, bozorga ta’siri ham turlicha bo‘lishi mumkin.
Nominal qiymati teng obligatsiyalarda foiz xavfi bir xil emas. Muddat va to‘lov tuzilmasi sezgirlikni o‘zgartiradi. Bozor qiymatining tushishi ham sotuv degani emas. Qator nominal, balans yoki bozor qiymatini ko‘rsatishini aniqlang; aks holda qayta baholashni yangi siyosiy operatsiya deb qabul qilish mumkin.
Mexanik signal emas, ssenariylar tuzing
Foydali amaliy ssenariy kutilgan qisqa stavkalar yo‘lini o‘zgartirmay, aktivlar qisqarishi sur’atini o‘zgartiradi. Ikkinchi ssenariy ikkalasini o‘zgartiradi. Uchinchisi inflyatsiya maqsadini o‘zgartirmasdan vaqtinchalik likvidlik kreditini kiritadi. Ularni taqqoslash oddiy balans hikoyasi birlashtirib yuboradigan o‘zgaruvchilarni ajratishga yordam beradi.
Talqiningizni nima zaiflashtirishini yozing. Taklif etilgan kanal ichki muddat mukofotlari oshishi bo‘lsa, barqaror nisbiy uzoq daromadlilik bu izohga qarshi turadi. Kanal moliyalashtirish stressi bo‘lsa, sokin moliyalashtirish bozori unga qarshi dalil. Dalil noaniq qolishi mumkin va bu asosli tadqiqot natijasidir. Maqsad balans grafiklari valyuta daromadini bashorat qiladi degan va’da emas, xavflarning shaffof izohidir.
Hisob mashqi uchun bir xil jami balans o‘zgarishini aktivlar qisqarishi, kredit berish va baholashning uch xil birikmasiga bo‘ling. Har taklif etilgan bozor mexanizmiga qaysi birikma eng mosligini tushuntiring. Uch holatda ham valyuta xulosasi bir xil bo‘lsa, dalil iqtisodiy muhim tafsilotlardan ko‘ra sarlavhadagi jamiga tayanayotgan bo‘lishi mumkin.